Przegląd elektryczny w budynku: zakres, terminy i protokół

Częstotliwość przeglądu elektrycznego: co 5 lat to minimum, ale nie jedyny termin

Częstotliwość przeglądu elektrycznego wynika z Prawa budowlanego. Minimum to raz na 5 lat, a dla części obiektów – co najmniej dwa razy w roku.

Obowiązek wynika z art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. Właściciel lub zarządca obiektu musi co najmniej raz na 5 lat sprawdzić stan techniczny instalacji elektrycznej i piorunochronnej (odgromowej). Terminu pilnuje właściciel lub zarządca, nie najemca ani wykonawca, który instalację budował.

Pięcioletni obowiązek dotyczy każdego budynku w Polsce: budynków użytkowanych, bloków mieszkalnych, domów jednorodzinnych i budynków komunalnych. W blokach mieszkalnych przegląd wykonuje się co pięć lat, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury.

Domy jednorodzinne nie są wyjątkiem. Wbrew powtarzanemu w internecie mitowi są zwolnione wyłącznie z corocznej kontroli ogólnobudowlanej, czyli sprawdzania elementów narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne. Pięcioletni przegląd instalacji elektrycznej oraz odgromowej pozostaje dla nich w pełni obowiązkowy.

Dla części obiektów Prawo budowlane, art. 62, przewiduje krótsze terminy. Kontrola ma się odbywać co najmniej dwa razy w roku, w terminach do 31 maja i do 30 listopada.

Warto raz w roku sprawdzić stan przewodów, gniazd oraz innych elementów instalacji. Odbywa się to obok pięcioletniego cyklu pomiarów.

Pięcioletnie przeglądy widać też w zamówieniach publicznych. Zarząd Budynków i Lokali Komunalnych w Szczecinie zamawia „wykonanie pięcioletnich przeglądów polegających na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania instalacji elektrycznych oraz ochrony odgromowej” budynków komunalnych.

Częstotliwość przeglądów elektrycznych w budynkach w Polsce

Przegląd okresowy a odbiór instalacji – nie mylić pojęć

Protokół odbioru instalacji elektrycznej jest jednorazowy. Sporządza się go na zakończenie budowy lub remontu i musi znaleźć się w dzienniku budowy. Potwierdza, że przewody są w dobrym stanie, a zainstalowana instalacja spełnia wymagania.

Sporządza go osoba z uprawnieniami. Do pomiarów i odbioru potrzebny jest certyfikat G1. Odbiór nie jest pobieżnym sprawdzeniem: obejmuje wizualną ocenę wykonania instalacji, a następnie pomiary elektryczne.

Przegląd okresowy działa inaczej: powtarza się przez cały okres użytkowania budynku. Sprawdza aktualny stan techniczny i przydatność instalacji do dalszego użytkowania. Taką samą logikę stosują zarządcy w specyfikacjach przetargowych, zamawiając „sprawdzenie stanu technicznego i przydatności do użytkowania instalacji elektrycznych oraz ochrony odgromowej”.

Oba dokumenty potwierdzają bezpieczeństwo, ale odpowiadają na inne pytania. Odbiór potwierdza dobry stan przewodów oraz spełnienie wymogów zainstalowanej instalacji; w praktyce zdarza się jednak, że instalacja nie jest zgodna z projektem lub ma usterki.

Przegląd mówi, czy instalacja – często przerabiana, rozbudowywana i obciążona nowymi odbiornikami – nadal nadaje się do eksploatacji. Osoba podpisująca protokół jako wykonawca odpowiada w razie zdarzenia związanego z instalacją w danym obiekcie. Przy zakupie mieszkania z rynku wtórnego warto prosić o aktualny protokół przeglądu, a nie tylko o dokumenty z budowy.

Przegląd okresowy vs. Odbiór instalacji elektrycznej

Zakres przeglądu zaczyna się od dokumentacji, a nie od miernika

Zakres przeglądu elektrycznego obejmuje dokumentację, oględziny i pomiary. Każdy etap odpowiada za inny fragment oceny stanu instalacji.

Kontrola zaczyna się od papierów: schematów instalacji elektrycznej, protokołów odbioru i wcześniejszych przeglądów. Bez nich brak punktu odniesienia – nie wiadomo, jaki układ obwodów był stanem wyjściowym, a jaki powstał później.

Dokumentacja pozwala ustalić, czy instalacji nie przerabiano samodzielnie. Chodzi o nowe gniazda, obwody lub odbiorniki, których nie ma na schemacie, zmiany zabezpieczeń oraz udokumentowany układ uziemień istniejącej ochrony odgromowej.

Na tej podstawie elektryk wyznacza punkty wymagające szczególnej uwagi – obwody, które już wcześniej budziły zastrzeżenia, oraz miejsca, gdzie zmiany były najbardziej prawdopodobne. Dopiero potem przechodzi do oględzin i pomiarów.

Kroki przeprowadzenia przeglądu instalacji elektrycznej

Oględziny: rozdzielnia, gniazda, przewody i ślady przeciążeń

Oględziny zaczynają się od rozdzielni głównej: ocenia się stan bezpieczników i liczników, potem przechodzi się do gniazd i oświetlenia. Sprawdzeniu podlegają tablica rozdzielcza, bezpieczniki, liczniki, gniazda i łączniki, puszki rozdzielcze, przewody, uziemienia oraz ochrona odgromowa.

Instalacja elektryczna budynku składa się z obwodów gniazd, obwodów oświetlenia oraz obwodów zasilających inne odbiorniki. Oględziny obejmują przewody i osprzęt montażowy.

Ukryte wady, takie jak przeciążenia, korozja czy nielegalne przeróbki, mogą prowadzić do zwarć i pożarów. Spośród osprzętu używanego do budowy instalacji najbardziej narażone na zniszczenie są gniazda.

W pomieszczeniach wilgotnych i na zewnątrz budynków gniazda wtyczkowe muszą mieć obudowę odporną na zanieczyszczenia i wodę. Brak takiej obudowy to usterka do usunięcia.

Oględziny obejmują widoczne elementy, w tym kable i puszki rozdzielcze. W blokach wielorodzinnych przegląd uwzględnia obciążenie wspólnych korytarzy i wind.

Pomiary elektryczne: izolacja, ciągłość ochrony, uziemienie i różnicówki

Zakres badań wynika wprost z Prawa budowlanego. Kontrola obejmuje badanie sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, rezystancji izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.

W praktyce wykonuje się pomiar rezystancji izolacji oraz pomiar ciągłości przewodów ochronnych i połączeń wyrównawczych. Obejmuje to także testy rezystancji uziemień: uziomów ochronnych, roboczych i uziemienia instalacji odgromowej.

Sprawdza się działanie wyłączników różnicowoprądowych i zabezpieczeń nadprądowych. W razie awarii mają one odciąć zasilanie w wymaganym czasie. Odrębnym elementem jest kontrola spadku napięcia pod obciążeniem.

Metodykę i kryteria oceny wyników określają Polskie Normy. Kluczowa jest PN-HD 60364-6 „Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 6: Sprawdzanie”. Ustawa nakłada obowiązek kontroli, normy wskazują, jak ją przeprowadzić i kiedy wynik jest pozytywny.

Wyniki pomiarów decydują, czy instalacja zostaje dopuszczona do dalszego użytku. Odchylenia od wymagań trafiają do protokołu z zaleceniami. Dokument potwierdza przydatność instalacji do użytku albo wskazuje zakres napraw koniecznych przed kolejnym przeglądem.

Kto wykonuje przegląd i co powinien zawierać protokół

Kontrolę przeprowadza elektryk z uprawnieniami SEP. Do pomiarów i odbioru potrzebny jest certyfikat G1. To nie formalność: podpis na dokumencie wiąże się z odpowiedzialnością za ocenę stanu instalacji.

Protokół – wzorowany na dokumencie odbioru – powinien zawierać datę i miejsce sporządzenia, dane nieruchomości i właściciela, opis zabezpieczeń oraz wyniki pomiarów elektrycznych. Powinien też zawierać rodzaj przyłączy elektrycznych, informacje o liczniku, opis wykrytych błędów oraz podpis i pieczątkę osoby odpowiedzialnej za przegląd.

Taki zestaw danych pozwala porównywać kolejne przeglądy i wychwycić pogarszanie się parametrów instalacji. W razie zdarzenia pozwala ustalić, kto odpowiada za jej stan.

Jak przygotować budynek lub mieszkanie do kontroli

Przed wizytą warto udostępnić elektrykowi dokumentację: schematy instalacji, protokoły odbioru i poprzednie przeglądy. Trzeba też zapewnić dostęp do rozdzielni, gniazd i puszek rozdzielczych.

Szafy rozdzielcze trzeba opróżnić z przechowywanych przedmiotów i posprzątać wokół punktów kontrolnych. Muszą być wolne od „rupieci”, a dostęp do nich nie może być zastawiony.

W budynku wielolokalowym dochodzi kwestia organizacyjna: trzeba ustalić dostęp do mieszkań i części wspólnych – klatek, korytarzy, pomieszczeń technicznych i wind. Przegląd obejmuje instalację w mieszkaniach i części wspólne, z uwzględnieniem obciążenia wspólnych korytarzy i wind.

Zarządca musi zapewnić dostęp do wszystkich pomieszczeń technicznych, poinformować mieszkańców o terminie wizyty i zaplanować procedurę czasowo. Sama kontrola zajmuje zwykle kilka godzin na mieszkanie.

Kiedy nie czekać do kolejnego terminu: sygnały ostrzegawcze i skutki zaniedbań

Niektóre objawy powinny przyspieszyć przegląd niezależnie od daty wpisanej w protokole. To częste zadziałania bezpieczników, gorące gniazda lub wtyczki, zapach spalenizny, iskrzenie, przebarwienia na osprzęcie oraz powtarzające się wyłączanie różnicówki. Każdy z nich oznacza, że w instalacji dzieje się coś, czego nie widać na co dzień – przeciążenie, luz na styku, uszkodzoną izolację albo niesprawny element ochronny.

Skutki zaniedbania są konkretne: przeciążenia, korozja i nielegalne przeróbki prowadzą do zwarć i pożarów oraz do porażenia prądem. W budynku wielolokalowym ryzyko jest większe, bo jedna awaria zagraża wielu osobom jednocześnie.

Brak przeglądu to też problem formalny – niedopełnienie obowiązku z art. 62 Prawa budowlanego może spotkać się z reakcją służb nadzorczych i karami. Mandaty mogą sięgać kilkunastu tysięcy złotych, a w najgorszym razie grozi nawet nakaz eksmisji. W razie zdarzenia podstawą ustalenia odpowiedzialności jest dokumentacja – aktualny protokół przeglądu albo jego brak.

Wymagania prawne i skutki zaniedbań

Zalety i ryzyka braku przeglądu instalacji elektrycznej