Polisa OC wykonawcy: co sprawdzić przed podpisaniem umowy

Uprawnienia zamawiającego: czy i kiedy może żądać polisy OC wykonawcy

Polisa OC wykonawcy może pełnić trzy role: potwierdzać warunek udziału w zakresie zdolności ekonomicznej lub finansowej, być pozacenowym kryterium oceny ofert albo stanowić wymóg przed zawarciem umowy. Rola dokumentu wyznacza zakres żądania i moment jego złożenia.

W obecnym stanie prawnym podstawą są podmiotowe środki dowodowe. Chodzi o ustawę PZP z 11.09.2019 r. oraz rozporządzenie o podmiotowych środkach dowodowych z 23.12.2020 r. Zamawiający może żądać dokumentu, że wykonawca jest ubezpieczony od OC w związku z działalnością objętą zamówieniem, na określoną sumę gwarancyjną.

Polisa na warunek udziału potwierdza wiarygodność ekonomiczną: odpowiedzialność profesjonalisty i zdolność do poniesienia kosztu ubezpieczenia. Nie zabezpiecza realizacji zamówienia ani nie jest ubezpieczeniem inwestycji lub przedsięwzięcia (wyrok KIO z 24.02.2009 r., KIO/UZP 161/09).

Ma objąć ryzyka z działalności wykonawcy, a nie ryzyko niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia (wyrok KIO z 30.11.2010 r., KIO 2512/10). Żądanie polisy „na zabezpieczenie realizacji kontraktu” w warunku udziału jest chybione.

Druga rola – pozacenowe kryterium oceny ofert – oznacza ocenę polisy razem z ofertą, a nie weryfikację jako dokumentu podmiotowego. Trzecia rola – wymóg przed zawarciem umowy – przenosi akcent na projekt umowy i dokumenty składane po wyborze oferty.

Przy konstruowaniu żądania liczy się treść polisy, inne dopuszczalne dokumenty potwierdzające OC oraz termin opłacenia składki. Dokument ubezpieczenia potwierdzający zdolność ekonomiczną lub finansową funkcjonuje w katalogu podmiotowych środków dowodowych.

Sprawdzenie uprawnień wykonawcy to odrębny element przed podpisaniem umowy. W budownictwie weryfikujesz uprawnienia budowlane w e-CRUB. Rejestr prowadzi Główny Urząd Nadzoru Budowlanego i obejmuje niemal 130 000 specjalistów.

Termin przedstawienia polisy: oferta, dzień podpisania umowy, przekazanie terenu budowy

Zamawiający może nie żądać polisy OC w postępowaniu, ale zażądać jej złożenia przez wykonawcę najkorzystniejszej oferty najpóźniej w dniu podpisania umowy. Jest to zgodne z prawem: funkcje i cele ubezpieczenia OC różnią się na etapach zamówienia.

W umowach na roboty budowlane klauzula ubezpieczeniowa może być inna. Przykład zobowiązuje wykonawcę do zawarcia – na czas umowy – ubezpieczenia od ryzyka i odpowiedzialności związanej z realizacją umowy nie później niż na dzień przed przekazaniem terenu budowy.

Dokumenty potwierdzające ubezpieczenie, w szczególności kopię umowy i polisę, wykonawca składa nie później niż w dniu przekazania terenu budowy. Zamawiający może wstrzymać przekazanie terenu do czasu przedłożenia dokumentów, ale nie wstrzymuje to biegu umownych terminów realizacji.

Termin dostarczenia polisy jest elementem harmonogramu, nie formalnością po podpisaniu umowy. Opóźnienie w dokumentach ubezpieczeniowych nie przesuwa terminu realizacji.

Przykład zawiera obowiązek przedłużenia ubezpieczenia na tych samych zasadach i ponownego przedstawienia dokumentów, jeśli realizacja się wydłuży. Orzecznictwo notuje klauzule wymagające OC przez pełny okres realizacji przedmiotu umowy (wyrok KIO 3346/26).

W ogłoszeniach o roboty budowlane pojawia się wymóg posiadania polisy OC za szkody wyrządzone podczas realizacji umowy w przedmiocie umowy. Sformułowanie „podczas realizacji umowy” oznacza, że dokument musi być aktualny w trakcie robót, nie tylko przy składaniu oferty.

Terminy przedstawienia polisy OC wykonawcy

Co musi obejmować polisa OC: zakres działalności, suma gwarancyjna, okres i opłacenie

Przy weryfikacji polisy trzeba zestawić pięć elementów: ubezpieczonego, zakres działalności odpowiadający zamówieniu, sumę gwarancyjną wskazaną przez zamawiającego, okres ochrony i potwierdzenie opłacenia składki.

Ubezpieczonym powinien być podmiot realizujący zamówienie. Sprawdza się, czy nazwa i dane odpowiadają wykonawcy, z którym zostanie zawarta umowa – także wszystkim podmiotom wspólnie ubiegającym się, jeśli to one będą stroną.

Zakres działalności objętej polisą musi odpowiadać przedmiotowi zamówienia. Polisa na warunek udziału nie zabezpiecza realizacji zamówienia ani nie ubezpiecza samej inwestycji – ocenia się klasę działalności wykonawcy, a nie ryzyko konkretnego kontraktu.

Sumę gwarancyjną ustala zamawiający; dokument ma potwierdzić OC w tej wysokości (KIO 2512/10, przywołane w omówieniu wyroku KIO 1346/12). Jeśli suma jest niższa lub polisa obejmuje inny zakres działalności niż w specyfikacji, wymóg nie jest spełniony.

Osobno sprawdza się opłacenie składki. Chodzi o „opłaconą polisę lub inny dokument” potwierdzający OC. Weryfikacja obejmuje treść polisy oraz dowód opłaty za okres wymaganej ochrony; przy ratach także terminy kolejnych rat przypadających na czas realizacji.

Próg dla OC w przykładowej klauzuli to 1 000 000 zł. Dla ubezpieczenia ryzyk budowlanych – CAR, EAR lub CWAR – suma ubezpieczenia nie może być niższa niż cena ofertowa brutto.

OC wykonawcy a ubezpieczenie budowlane (CAR, EAR, CWAR) – nie mylić pojęć

OC wykonawcy i ubezpieczenie ryzyk budowlanych to odrębne ochrony o innym przedmiocie, sumie i okresie. OC obejmuje działalność wykonawcy i odpowiedzialność za szkody wobec osób trzecich; CAR, EAR lub CWAR – ryzyka samych robót i przedmiotu inwestycji.

Jedna polisa nie zastępuje drugiej, a zamawiający może wymagać obu. Przykładowa klauzula rozdziela wymagania w jednym zapisie.

W części (a) wykonawca ma zawrzeć ubezpieczenie od ryzyk budowlanych, np. CAR, EAR lub CWAR, z sumą nie niższą niż cena ofertowa brutto.

W części (b) chodzi o OC wykonawcy z prowadzonej działalności gospodarczej. Ochrona obejmuje co najmniej szkody osób trzecich wskutek śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia (szkoda osobowa) albo utraty, zniszczenia bądź uszkodzenia mienia własnego lub osób trzecich, a także szkody z błędów (szkoda rzeczowa), powstałe w związku z wykonywaniem robót budowlanych i innych prac objętych przedmiotem umowy – na kwotę nie niższą niż 1 000 000 zł.

Ta sama klauzula określa dwa warunki dodatkowe: wypłata odszkodowania w złotych polskich, bez ograniczeń, oraz pokrycie kosztów ubezpieczenia, zwłaszcza składek, w całości przez wykonawcę.

Przy porównaniu polis liczy się nie tylko istnienie dokumentu, ale też czy suma OC sięga progu i czy okresy ochrony OC oraz CAR/EAR/CWAR pokrywają cały czas realizacji.

OC wykonawcy vs ubezpieczenie budowlane (CAR, EAR, CWAR)

Podwykonawcy, pracownicy i osoby trzecie w polisie OC

Zakres podmiotowy ochrony bywa rozbudowany. W przywołanej klauzuli wykonawca ma zapewnić ubezpieczenie kadry, swoich pracowników oraz każdego podwykonawcy i dalszego podwykonawcy, a także innych osób wykonujących roboty w jego imieniu lub imieniu podwykonawcy.

Jeśli umowa tak stanowi, polisa obejmująca wyłącznie wykonawcę nie wystarcza.

Trzeba porównać definicję ubezpieczonego w polisie i OWU z listą podmiotów w umowie. Sprawdza się, czy podwykonawcy i dalsi podwykonawcy są ubezpieczonymi lub objęci klauzulą rozszerzającą, czy ochrona obejmuje pracowników wykonawcy oraz osoby wykonujące roboty na jego rzecz, jakie są wyłączenia odpowiedzialności.

Równolegle sprawdza się zakres szkód. Czy polisa obejmuje szkody osobowe (śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia) i szkody rzeczowe osób trzecich, w tym utratę, zniszczenie lub uszkodzenie mienia?

Luka podmiotowa ma konkretną konsekwencję: gdy szkodę wyrządzi podwykonawca nieobjęty ochroną, roszczenie może trafić do wykonawcy, mimo że opłaca polisę. Ryzyko dotyczy zwłaszcza dalszych podwykonawców, których przy zawieraniu umowy ubezpieczenia wykonawca nie zawsze zna.

Warto ustalić, czy polisa obejmuje ich z góry, czy wymaga zgłoszenia i dodatkowej składki.

Checklista: co sprawdzić w polisie OC przed podpisaniem umowy

Zgodność z wymaganiami. Czy suma gwarancyjna jest co najmniej taka, jak w specyfikacji lub umowie? Czy zakres polisy odpowiada przedmiotowi zamówienia, a nie tylko ogólnej działalności gospodarczej, i czy ubezpieczonym jest podmiot podpisujący umowę – także konsorcjum? Czy okres ochrony pokrywa cały wymagany okres realizacji?

Podmioty i zakres szkód. Czy polisa obejmuje podwykonawców, dalszych podwykonawców, pracowników wykonawcy oraz inne osoby realizujące roboty? Czy ochrona obejmuje szkody osobowe i rzeczowe osób trzecich? Jakie wyłączenia odpowiedzialności zawiera polisa i czy któreś z nich nie obejmuje ryzyka typowego dla przedmiotu zamówienia?

Formalności i ciągłość ochrony. Czy składka została opłacona, a przy ratach – czy terminy płatności mieszczą się w okresie realizacji, i czy odszkodowanie jest wypłacane w złotych polskich, bez ograniczeń? Czy kopia umowy ubezpieczenia i polisa zostaną złożone w terminie z umowy – w dniu podpisania umowy albo do dnia przekazania terenu budowy, jeśli klauzula tak stanowi? Czy wykonawca jest gotowy przedłużyć polisę przy wydłużeniu realizacji?

Uprawnienia wykonawcy. Przed podpisaniem umowy sprawdź uprawnienia budowlane w e-CRUB. Rejestr prowadzi Główny Urząd Nadzoru Budowlanego. Wpisz nazwisko i numer uprawnień, aby potwierdzić wpis.

Sumy i progi. Dla OC sprawdź, czy suma sięga progu z umowy, np. 1 000 000 zł. Dla CAR, EAR lub CWAR porównaj sumę z ceną ofertową brutto.

Aktualne podstawy. Stosuj ustawę PZP z 11.09.2019 r. oraz rozporządzenie o podmiotowych środkach dowodowych z 23.12.2020 r. Sprawdź, czy żądany dokument mieści się w katalogu podmiotowych środków dowodowych.